PHẦN I
NỀN MÓNG
Còn 25 tháng đến ngày giỗ.
Chương 1
Cầu thang khu tập thể chật đến mức cái tủ áo phải nghiêng hẳn đi mới lách qua được.
Vinh đặt đầu tủ xuống chiếu nghỉ tầng ba để nhường lối cho một bà xách làn. Góc tủ mắc ngay dưới đường ống nước chạy ngang tường nên anh nhấc lên một chút, lùi xuống một bậc rồi xoay. Lớp gỗ ép cọ vào vôi cũ, để lại một vệt trắng trên góc tủ vân gỗ mầu nâu.
- Vẫn còn lên nữa cơ à? - Bà kia hỏi.
- Vâng, còn lên tầng năm cơ ạ.
Bà kia nhìn cái tủ rồi nhìn xuống khoảng cầu thang anh vừa đi qua. Vinh cười cười, kéo lại cái khẩu trang đã ướt ở sống mũi, chờ tiếng dép xuống hẳn tầng dưới mới tháo một bên quai ra để thở. Mùi vôi ẩm lẫn với mồ hôi chua chua trên cổ áo anh.
Đây là chuyến thứ tư. Hai chuyến đầu là túi quần áo với chăn gối, chuyến thứ ba là bộ khung giường gấp đã tháo. Đồ dùng hằng ngày để lại căn hộ Hà Đông một nửa thế mà những thứ cần đem theo vẫn đầy cả xe. Lúc xắp xếp đồ Liên cứ bảo bỏ bớt, mà bỏ cái máy hâm sữa thì phải đun nước, bỏ cái đèn thì đêm dậy pha sữa lại phải bật đèn phòng. Rốt cuộc cái gì cũng cần phải mang đi.
Anh cúi xuống ôm hai góc tủ rồi nâng lên. Lúc đứng thẳng dậy thì chỗ thắt lưng nhói lên một cái. “Chắc tại nhấc lệch thôi, mình đổi tay là được”.
Trên tầng năm, bà Cúc đang giữ cánh cửa sắt, tấm rèm đã được bà buộc gọn vào thanh chấn song cho khỏi vướng.
- Để đấy, mẹ đỡ cho.
- Mẹ đứng dịch vào hộ con. Nó nhẹ mà, chỉ vướng thôi. - Vinh đáp.
Anh hạ thấp vai, đưa tủ qua cửa, chân tủ quệt vào nền gạch kêu một tiếng dài. Bà Cúc nhấc tấm thảm chùi chân ra khỏi đường kéo rồi chỉ vào khoảng tường bên trái. Vinh đặt tủ xuống, lùi lại thì thấy nó che mất một nửa cái ổ cắm.
- Lùi sang bên kia một tí. Chỗ này còn cắm quạt. - Bà Cúc bảo.
Anh từ từ đẩy tủ. Bà nhìn một lúc rồi bảo thôi, để bà đi lấy thước. Tranh thủ nghỉ, anh đưa mắt nhìn nơi mình sắp ở trong thời gian tới.
Nhà bà Cúc là một căn hộ tập thể tầng 5 ở khu tập thể Nghĩa Tân. Từ cửa vào là một phòng rộng bằng hai phòng thường, ở góc có kê bộ bàn ghế gỗ để tiếp khách, khoảng còn lại trống chỉ trải chiếu. Đây là chỗ mẹ vợ dọn dẹp để làm chỗ cho vợ chồng anh. Tiếp theo là một phòng nhỏ làm phòng đệm kê tủ lạnh, nhà tắm khung nhom kính mờ lắp ghép dưới chân cầu thang gỗ khung sắt nối lên tầng trên, ở góc đối diện nhà tắm là nhà vệ sinh hẹp tận dụng không gian ở góc.
Qua cầu thang lên tầng trên là khoảng đệm kê cái máy giặt và phòng của vợ chồng Ly – Đông. Giờ đây căn phòng bị chia làm đôi, bà Cúc lên đây ngủ để dành chỗ dưới nhà cho vợ chồng anh.
Lúc này Liên đang ngồi bế Bông trên bộ bàn ghế gỗ nhìn chồng kê dọn đồ. Tóc cô buộc bằng chiếc chun mầu đen, mấy sợi tóc ngắn dính vào thái dương. Thấy anh quay lại cô dịch người như định đứng lên.
- Anh có mệt không? Để Đông về rồi khiêng.
- Không sao, anh làm một tí là xong.
- Em gọi xe chở thêm một chuyến cũng được mà. - Liên vẫn chưa yên tâm.
- Còn mỗi cái túi dưới xe thôi.
Cô nhìn lưng áo anh rồi cúi xuống kéo lại khăn cho con. Vinh cầm cốc nước trên bàn lên, nước đã hết lạnh nhưng anh vẫn uống một hơi cạn sạch. Trong bếp có mùi gừng đun, ngoài hành lang thì ầm ầm tiếng nhà nào đang khoan cái gì đấy, được một lúc lại dừng. Anh đặt cốc xuống đúng cái vết tròn ướt trên mặt bàn.
Hôm ở viện về Liên còn bảo cứ ở nhà mình. Bà ngoại sang được mấy hôm rồi lại phải về, bà nội thì cũng không tiện ở lâu. Đến đêm thứ ba anh dậy pha sữa, loay hoay thế nào lại làm đổ nước ra mặt bếp, Liên ngồi trong phòng gọi hai lần anh mới nghe thấy. Sáng ra cô ngủ gục ngay lúc đang ăn. Bà Cúc xót con xót cháu nên hai vợ chồng bảo thu xếp về đây một thời gian.
Anh đồng ý ngay. Từ Nghĩa Tân đi làm cũng gần hơn, Liên thì có mẹ đỡ, anh cũng khỏi thấp thỏm mỗi lần điện thoại rung ở cơ quan. Còn nhà chật thì xếp gọn là được, hồi sinh viên một phòng tám người anh còn ở được nữa là. Với cả chỉ ở có mấy tháng.
Bà Cúc mang thước dây ra đo khoảng giữa chân tủ với cái ghế. Bà gọi Liên vào phòng trong đặt con nằm rồi nhờ cô lấy hộ túi đinh ở ngăn bếp. Căn phòng vừa trống ra được một chỗ thì bà đã đẩy cái bàn nước vào đấy luôn.
- Tối kéo ghế sát tường, kê giường ra đây. Ban ngày thì gấp lại, dựng cái đệm lên. Nhà mình vẫn còn lối đi bên này. - Bà Cúc tính luôn.
Vinh nhìn đường từ cửa vào bếp, nếu giường mở hết thì phải đi nghiêng qua đầu giường. Anh kéo thử cái ghế, chỉnh lại chiếc quạt cây thì cánh quạt suýt chạm vào tủ.
- Cái quạt con để bên này nhé mẹ.
- Ừ. Kê cái tủ sát tường vào, mai kia cháu nó bò thì khỏi va vào.
Anh gật đầu. Bà cúi xuống nhặt miếng bìa vừa rơi, gấp đôi lại đưa anh lót dưới chân tủ. Vinh đẩy thử thì tủ hết kênh.
Trên tường phía trên cái tủ là một hàng ảnh cũ. Anh vừa kê xong thì thấy ảnh ông Đoàn bị nghiêng nên với tay chỉnh lại. Bà Cúc đứng sau lưng chỉ anh nhích góc phải lên, anh nhích quá tay, bà lại bảo xuống một chút, rồi thôi, được rồi.
Trong phòng trong vang lên tiếng trẻ con khóc. Liên đáp một tiếng rồi tiếng chân đi nhanh qua nền gạch. Bà Cúc chờ tiếng khóc dịu xuống mới hỏi Vinh đã ăn sáng chưa, anh bảo ăn rồi. Cái bánh mì mua ở đầu ngõ từ bảy giờ vẫn còn nằm trong cốp xe, nhưng lát xuống lấy túi ăn cũng được. Bà lấy cho anh cái khăn khô đặt lên lưng ghế.
- Lau đi rồi hãy làm. Đừng để áo ướt mãi thế. - Bà dặn.
Anh lau mặt rồi quàng khăn sau gáy. Cạnh cái tủ vừa chuyển vào đã thành chỗ để hộp khăn giấy, bình nước với một túi bông nhỏ, anh dời chúng sang bàn để lấy khoảng xoay thanh giường. Liên bước ra, nhìn mấy món đồ trong tay anh rồi dừng lại.
- Chật quá anh nhỉ.
- Không chật lắm. Để anh kê xong đã.
- Tự nhiên lại làm mẹ phải xếp lại cả nhà. - Liên áy náy.
Bà Cúc đang bê chồng báo cũ từ gầm bàn ra, bảo mang cái túi xanh vào phòng trong rồi đi cất báo. Liên đứng thêm một lúc mới quay đi. Vinh chờ cô đi hẳn rồi đặt mấy thanh giường xuống sàn, lựa lấy hai thanh dài bằng nhau.
Lắp lại thì không khó vì anh đã chụp ảnh lại từng góc trước khi tháo. Chỉ có cái chốt ở đầu giường cứ lệch lệch một chút, anh phải dùng đầu gối giữ khung, một tay nâng thanh ngang, tay kia đẩy chốt vào. Đúng lúc ấy điện thoại để cạnh chân rung lên, anh liếc thấy tên cơ quan liền rướn người lấy.
Thanh sắt sập xuống.
Lông mày anh cau lại, tay rụt lại, ngậm chặt miệng. Chiếc điện thoại rung thêm một hồi rồi tắt. Vinh nhấc thanh ngang lên, chèn nó bằng cái khăn đã cuộn rồi lấy ngón trỏ kiểm tra chỗ da vừa bị kẹp.
Máu rỉ ra ở đốt ngón cái. Anh đút tay vào túi quần.
- Gì đấy anh?
Liên đứng ở cửa bếp, tay cầm túi đinh.
- Cái chốt rơi thôi. Em để túi đinh đấy giúp anh. - Vinh nói, tay vẫn đút trong túi quần.
Anh chờ cô quay vào rồi mới dùng tay còn lại kéo khăn qua vết xước. Rách ít thôi chứ không sâu, mà đi tìm hộp thuốc thì lại làm cả nhà bỏ dở việc đang làm. Anh quấn góc khăn quanh ngón tay rồi gọi lại cuộc điện thoại vừa nhỡ. Đồng nghiệp hỏi một tập số liệu, anh mở túi lấy máy tính, gửi têp xong mới ngồi xuống sàn.
Anh gài nốt cái chốt giường, lần này nó vào ngay. Bà Cúc bảo gấp lại để còn chỗ ăn trưa. Vinh xếp những cái túi đã rỗng lồng vào nhau, dựng đệm sát tường. Góc phòng vừa thoáng ra thì bà đã đặt xuống đấy một chậu quần áo.
Buổi chiều trôi qua giữa những lần lấy đồ ra rồi lại tìm chỗ cất. Đến lúc ánh sáng ở cửa sổ tắt hẳn Vinh mới nhặt được cái đinh cuối cùng dưới gầm ghế. Bà Cúc gọi mang mâm ra, Đông đi ca chưa về thì không đợi nữa. Anh bỏ đinh vào túi, lấy mâm dựng cạnh tủ bếp.
Cửa trên gác mở. Anh nghiêng mâm để tránh cái chân cầu thang.
Trên đầu, tiếng giầy cao gót gõ xuống từng bậc.
***
Mùa đông năm 1988, căn nhà cấp bốn có một bóng điện vàng treo phía trên màn.
Bà Thúy (mẹ Vinh) nằm quay lưng, cánh tay vòng qua đứa con mới sinh. Ông Quang (bố Vinh) nằm sát mép giường, một lúc lâu ông nhấc cánh tay đang để trên chăn lên rồi lại đặt xuống.
Ông ngồi dậy xỏ chân vào dép. Bà Thúy không quay lại.
Ngoài hiên, ông đánh diêm đến ba lần mới châm được điếu thuốc. Gió luồn vào dưới cổ áo. Trong ngõ có tiếng xích xe đạp với tiếng người kéo then cửa.
Dì Hạnh, em họ bà Thúy, dắt xe ra đi ca sớm rồi dừng lại buộc cái khăn trên giỏ.
Ông Quang đứng cạnh cột hiên, điếu thuốc cháy dở giữa hai ngón tay, mắt nhìn ra ngõ theo bóng dáng cô em vợ.
****
Tiếng giầy cao gót dừng lại ở khoảng giữa cầu thang vì điện thoại trong tay Ly đổ chuông.
- Alo, ai vậy? - Giọng cô cao lên nửa quãng, ngọt như lúc nói chuyện với khách ở khách sạn. - Anh đứng ở cửa rồi á? Anh chờ em một tí, em xuống ngay.
Tiếng người shiper gọi khi cả nhà ai cũng bận rộn.
Vinh đang bê cái mâm ở chân cầu thang, không còn tay nào để ra mở cửa sắt. Trong bếp bà Cúc hỏi vọng ra hỏi ai đấy, Ly đáp “shipper, đồ con đặt mẹ ơi” rồi đã xuống hết bậc, mùi tinh dầu tràn qua trước cả người. Cô lách qua mâm cơm, tóc lướt qua cánh tay anh một cái rất nhẹ.
Cô gạt chốt cửa sắt bằng một ngón tay, giữ cho móng khỏi xước. Ngoài hành lang, ánh đèn vàng hắt lên mặt người giao hàng, trạc hai mươi mấy tuổi, áo đồng phục thấm mồ hôi, mũ bảo hiểm kẹp ở khuỷu tay, tay kia xách cái túi giấy.
- Chị Ly ạ? Đơn của chị ba trăm tám.
- Vâng, đây anh. - Ly rút trong ví ra tờ năm trăm nghìn.
Anh ta đỡ lấy tờ tiền, bảo để em thối chị rồi cúi xuống lục cái túi đeo chéo. Được chừng hai nhịp thì anh ta ngẩng lên, và không cúi xuống nữa.
Từ chỗ Vinh đứng nhìn xéo ra cửa được hết. Ly đứng nghiêng, một tay chống lên khung sắt, tay kia chìa ra chờ. Ánh đèn hành lang đổ lên nửa mặt cô: khuôn mặt trái xoan nhỏ, gò má cao hơi ửng như vừa xông hơi xong, đuôi mắt kẻ mảnh vút lên, hàng mi cong đến mức chỉ chớp một cái đã thấy bóng đổ xuống. Môi son đỏ gạch, cung môi rõ như có người vẽ. Da sáng, ấm, căng bóng dưới đèn như vừa được phủ một lớp men mỏng. Cô cao có mét sáu ba nhưng đứng ở đâu cũng nhìn như cao hơn, cổ áo rộng trễ xuống một bên vai, eo thắt lại dưới vạt áo ôm sát.
Người giao hàng cầm hai tờ tiền thối, một tờ trăm nghìn với một tờ hai chục, giơ lơ lửng giữa hai người, mắt thì không nằm ở chỗ tay mà dừng lại ở cô gái trước mặt. Miệng anh ta hé ra, cái khẩu trang tụt xuống cằm từ lúc nào không biết. Ly chờ một nhịp, hai nhịp. Cô nhìn xuống tiền trong tay anh ta rồi ngước lên, môi mím lại, vai bắt đầu rung.
- Anh ơi. - Cô bật cười khúc khích, lấy mu bàn tay che miệng. - Tiền thối của em đâu, anh định giữ luôn đấy à?
- Dạ? À, xin lỗi chị, xin lỗi chị. - Anh ta giật mình nhét tiền vào tay cô, tờ hai chục tuột xuống nền gạch. Cúi nhặt lên thì mũ bảo hiểm gõ vào khung cửa sắt kêu cốp một tiếng. - Em… em chúc chị buổi tối vui vẻ ạ.
Ly vẫn còn cười khi tiếng dép anh ta đã vội vã xuống hết nửa tầng cầu thang. Cô gài lại chốt cửa, đứng ngay đó mở túi giấy ngó vào, nét mặt hài lòng như vừa nhận thêm một thứ không ghi trong đơn hàng.
Vinh thì không cười. Anh hiểu shiper vừa nhìn cái gì, và cũng không có gì phải lạ. Anh quen rồi mà vẫn chưa quen được: mỗi lần Ly từ ngoài về, cái nhà này như được bật thêm một bóng đèn, người ta tự khắc phải nheo mắt. Anh dời mắt sang bát canh cua đang bốc hơi trên mâm, chăm chú như thể nó mới đáng nhìn.
Liên đã đứng ở cửa phòng trong từ lúc nào, Bông tựa trên vai. Cô nhìn theo con, không có gì trên mặt ngoài một nụ cười mệt. Tay cô vô thức kéo lại cái chun tóc, gạt mấy sợi ngắn dính ở thái dương.
- Từ bé nó đã thế. - Cô nói nhỏ, vừa đủ cho chồng nghe. - Hồi cấp ba, mấy cậu chở nó về toàn dừng ở đầu ngõ cho mẹ khỏi thấy. Em đi cạnh nó, người ta hỏi một câu “em gái chị à” xong là quên luôn chị.
Cô lùi vào phòng trong đặt con nằm xuống. Bà Cúc từ bếp bước ra, tay còn cầm cái muôi, mắt nhìn theo cánh cửa sắt đã gài chốt.
- Đẹp thì sao. Có mài ra ăn được không - Bà nói, không hẳn với ai.
Bà quay vào bếp, cái muôi gõ vào thành nồi hai tiếng, nghe như dấu chấm hết câu.
Ly xách túi giấy quay vào, lại lách qua cái mâm Vinh vẫn đang cầm để đến trước gương tủ. Anh nhường đường rồi đặt mâm xuống đúng chỗ buổi sáng đã kê thử giường. Ngoài cửa sổ, ô bếp nhà đối diện vừa sáng đèn.
Cô chưa ngồi ngay. Vinh đang dịch nồi cơm thì thấy trong gương Ly nghiêng mặt sang phải rồi sang trái, hai ngón tay chạm chạm vào cằm.
- Anh Vinh thấy da em dạo này khác không?
Anh đang tìm chỗ để nồi cơm, phải ngẩng lên mới biết cô hỏi mình.
- Khác thế nào?
- Thì đẹp hơn ấy. Anh trả lời đi chứ sao đi hỏi lại thế. - Ly bĩu môi chê.
Ly cười, kéo ghế nhích lại gần gương rồi mới ngồi xuống. Tóc cô mới sấy, mấy lọn nâu còn phồng phồng hai bên má, mùi tinh dầu theo cô từ cầu thang vào tận phòng. Cô gỡ quai túi khỏi vai, để túi xuống cạnh chân Vinh, anh nhấc nồi cơm sang cái ghế thấp để dành thêm chỗ cho cô.
- Đưa cháu em bế một tí.
Liên từ phòng trong bước ra. Ly quay lại chìa hai tay, cúi nhìn Bông, ghé mặt làm một tiếng nhỏ rồi nhờ chị chụp hộ tấm ảnh. Liên cầm điện thoại nhưng chưa kịp mở máy thì Ly đã nhìn xuống vệt sữa trên khăn.
- Thôi, để lúc khác. Chị đỡ hộ em, cái áo này giặt tay ngại lắm.
Liên nhận lại con, bảo áo có dính đâu. Ly vẫn vuốt vuốt kiểm tra một lượt rồi chỉ xuống mâm hỏi hôm nay có món gì. Bà Cúc bưng bát canh từ bếp ra, bảo lấy chỗ mà ngồi chứ đừng chắn giữa nhà. Ly kéo ghế vào sát tủ, Vinh dời nồi cơm sang bên chân mình.
Nồi vừa đặt xuống lại vướng cái túi máy tính. Dưới bàn đã có thùng bỉm, trên ghế là khăn áo đang chờ gấp nên Vinh đẩy túi vào khoảng giữa tủ với tường. Vừa khít. “Mai đi làm phải nhớ lấy ra trước lúc dọn giường không lại quên”.
Liên vào phòng trong, bà Cúc theo sau một lát rồi ra, khép cánh cửa vừa đủ để ánh đèn ngoài không hắt vào. Vinh ngồi xuống, đầu gối chạm chân bàn, anh dời chân thì thấy bà đã đặt bát đũa trước mặt mình.
- Ăn đi con, làm cả ngày rồi.
- Con mời mẹ.
- Khoan, khoan đã. - Ly vội ngăn.
Ly đưa điện thoại lên, đứng nửa người, lùi ra để lấy cả mâm vào màn hình. Cái bóng tay cô đổ ngang đĩa cá nên cô đổi bên, nhờ Vinh dịch giúp bát nước chấm vào trong rồi bảo mẹ đừng gắp vội.
- Có mỗi bữa cơm mà cũng chụp. - Bà Cúc làu bàu.
- Thế mới là cơm nhà. Đầy người đang thèm chả có mà ăn.
Cô xem lại ảnh, vuốt hai lần rồi đặt điện thoại xuống cạnh bát. Bà Cúc xới cơm cho Liên vừa trở ra, bát của cô đầy hơn những bát khác. Liên nhìn rồi lấy thìa gạt bớt một ít sang bát chồng.
- Em ăn đi, anh lấy được mà.
- Nhiều quá em không hết.
Vinh kéo bát lại. Cơm còn nóng, hơi bốc lên làm mờ cả mắt kính nên anh tháo kính đặt lên nóc cái hộp giấy phía sau rồi gắp một miếng cá, lựa xương cho vợ. Liên cầm đũa nhưng vẫn còn chậm, day day bên thái dương một lúc mới ăn.
Nhà bên bật ti vi, tiếng người dẫn chương trình lọt qua tường, Vinh nghe được nguyên một câu quảng cáo rồi đến tiếng nhạc. Bà Cúc quay cái quạt cây vào giữa mâm, nhấc chốt cho nó đứng yên. Mùi canh cua lẫn với mùi tinh dầu trên tóc Ly mỗi lần cô cúi xuống.
